«Ο μονοδιάστατος άνθρωπος» Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Ο σύγχρονος άνθρωπος ζή σέ μιά κοινωνία η οποία βλέπει όλα τά πράγματα μέσα από μιά διάσταση καί γι’ αυτό είναι επικίνδυνη. Ο άνθρωπος έχει διάφορα προβλήματα, οικονομικά, βιολογικά, ψυχολογικά, πολιτισμικά, υπαρξιακά, θρησκευτικά. Έτσι, όταν όλο τό ενδιαφέρον τής κοινωνίας εξαντλήται σέ μιά μόνον διάσταση (βιολογική, οικονομική) τότε χαρακτηρίζεται ως «μονοδιάστατη κοινωνία» καί ο άνθρωπος πού ζή μέσα σέ αυτήν χαρακτηρίζεται ως «μονοδιάστατος» καί κατ’ επέκταση είναι ψυχικά, ψυχολογικά, πολιτισμικά καί υπαρξιακά ανάπηρος.

Η οικονομική κρίση πού έπληξε τήν Πατρίδα μας είναι ένα γεγονός λυπηρό καί πρέπει νά αποδοθούν ευθύνες, γιατί προκαλεί κοινωνικές καί οικογενειακές αναστατώσεις, αλλά κυρίως γιατί δημιουργεί προβλήματα στούς νέους ανθρώπους, οι οποίοι υφίστανται τίς συνέπειες τής οικονομικής κρίσης, χωρίς νά ευθύνωνται οι ίδιοι καί έτσι βλέπουν μέ δυσοίωνες προοπτικές τό μέλλον τους. Όμως καί η απολυτοποίηση τής οικονομικής κρίσης, χωρίς νά βλέπουμε καί τά ποικίλα προβλήματα πού υπάρχουν στήν κοινωνία μας, αυξάνει τόν προβληματισμό, τόν σκεπτικισμό καί, τελικά, επιτείνει τήν αγωνία.

Ο άνθρωπος δέν είναι μιά «ζωντανή μηχανή», δέν είναι ένα «βιολογικό όν», δέν είναι ένα «έμψυχο εργαλείο» στά χέρια τών εργοδοτών καί τών μηχανισμών εξουσίας, αλλά είναι ένα «πνευματικό όν», ένα «θεολογικό όν» πού αναζητά νόημα καί πληρότητα ζωής.

Διακατεχόμενος τόν τελευταίο καιρό από τέτοιες σκέψεις, θυμήθηκα τό έργο του Χέρμερτ Μαρκούζε μέ τίτλο Ο μονοδιάστατος άνθρωπος καί τίς σημαντικότερες παρατηρήσεις του στό πρώτο κεφάλαιο τού βιβλίου μέ τίτλο «μονοδιάστατη κοινωνία». Μιά τέτοια κοινωνία στήν οποία ζούμε, καθημερινώς μάς καθιστά όλο καί περισσότερο υπαρξιακά καί πνευματικά ανάπηρους, αφού ατροφούν οι βασικές προδιαγραφές τής ύπαρξής μας, όταν βέβαια δέν έχουμε εσωτερικές αντιστάσεις.

Η πέμπτη δόση τού δανείου καί οι «αγανακτισμένοι» πολίτες Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Παρακολουθούμε όλοι τίς συζητήσεις γιά τήν πέμπτη δόση τού δανείου πού θέλουμε νά εισπράξουμε από τήν Τρόϊκα, προκειμένου νά μήν καταρρεύση η οικονομία τής Πατρίδας μας. Κατ' αρχάς, παρατηρούμε ευχάριστα ότι όλοι μιλούν γιά τήν Πατρίδα καί τήν σωτηρία της, μιά έννοια πού τόν τελευταίο καιρό είχε ατονίσει χάριν τής παγκοσμιοποίησης καί τών αγαθών της. Χωρίς νά παραμελούμε τήν οικουμενικότητα, δέν πρέπει νά παραγνωρίζουμε τήν αξία τής Πατρίδος.

Έπειτα, τά σχετικά μέ τήν πέμπτη δόση τού δανείου μού υπενθύμισαν τήν δόση τού «ναρκωτικού» πού αναμένει μέ πολύ μεγάλη επιθυμία ο εξαρτημένος, τήν οποία δόση πρέπει νά λαμβάνη κατά διαστήματα γιά νά μήν εμφανισθούν τά συμπτώματα τής στέρησης, αλλά αυτό τόν αφήνει μέσα στόν κλοιό τής δουλείας. Ο καθηγητής Αντώνιος Κουτσελίνης δίνοντας τόν ορισμό τής εξάρτησης γράφει ότι ως εξάρτηση «νοείται μιά κατάσταση ψυχική ή καί φυσική ("σωματική") πού εμφανίζεται ως αποτέλεσμα τής επίδρασης ενός φαρμάκου σ' ένα ζωντανό οργανισμό καί χαρακτηρίζεται από μιά ποικιλία εκδηλώσεων, μέσα στίς οποίες περιλαμβάνονται πάντοτε η διάθεση γιά τήν συνέχιση λήψης τού φαρμάκου, μέ σκοπό τήν επανεκδήλωση τών φαρμακολογικών ενεργειών του ή αντίθετα τήν αποφυγή δυσάρεστων συμπτωμάτων πού μπορεί νά εκδηλωθούν, όταν δέν ληφθεί».

Δεδομένου ότι η εξάρτηση είναι σωματική, ψυχολογική καί ιδεολογική, σκέφθηκα ότι η ελπίδα καί η επιδίωξη τής λήψης τής πέμπτης δόσης θυμίζει έναν εξαρτημένο οργανισμό, πού είναι εθισμένος στά ψευδαισθησιογόνα-παραισθησιογόνα «ναρκωτικά», τά οποία «προκαλούν διαταραχές τής αντίληψης τού επιπέδου συνείδησης καί τού θυμικού». Έτσι, η αναμενόμενη οικονομική δόση υπενθυμίζει τήν κατάσταση ενός λαού πού είναι εξαρτημένος, πού έχει εθισθή στό φάρμακο καί, όταν τού τό παίρνουν, αντιμετωπίζει τά συμπτώματα τής στέρησης. Γιά νά θυμηθώ τόν Μαρκούζε, αυτό παραπέμπει στόν «μονοδιάστατο άνθρωπο» καί τήν «μονοδιάστατη κοινωνία», η οποία παραθεωρεί τό «ουσιώδες» τού βίου πού έχει σχέση μέ τό νόημα ζωής, πού δέν στηρίζεται στήν πλαστικότητα τών αναγκών καί τήν δουλοπρέπεια.

Τά ερωτήματα είναι πολλά: τόσα χρόνια, λοιπόν, ως λαός καί ως κοινωνία έχουμε υποστή εξάρτηση σέ τέτοιες ανούσιες «ουσίες» πού προκαλούν ψευδαισθήσεις καί χρειαζόμαστε αλλεπάλληλες δόσεις; Καί θά περιμένουμε πάντοτε από τούς παγκόσμιους εμπόρους τών «ναρκωτικών ουσιών» νά μάς δίνουν τίς δόσεις γιά νά μήν υποστούμε τίς συνέπειες τής στέρησης; Τό πρόβλημα είναι οι δόσεις ή η απεξάρτηση καί η θεραπεία από τήν αναζήτηση ψευδαισθήσεων, παραισθήσεων μιάς ευτυχισμένης ζωής; Τελικά, χρειαζόμαστε «ευτυχία ή ελευθερία»;

Ποιμαντορική Εγκύκλιος Χριστουγέννων: Μήνυμα αισιοδοξίας, ελπίδας καί ελευθερίας

Καί εφέτος εορτάζουμε τήν Γέννηση τού Χριστού μέσα στήν θαυμάσια ατμόσφαιρα τών φωτισμένων Ιερών Ναών, μέσα στήν λαμπρά ατμόσφαιρα πού δημιουργήθηκε από τά καταπληκτικά καί θεσπέσια τροπάρια πού ψάλαμε στήν ακολουθία τού Όρθρου καί τό εξαίρετο απολυτίκιο τών Χριστουγέννων, καθώς επίσης καί μέσα στήν κατανυκτική καί λαμπρά θεία Λειτουργία τής εορτής τών Χριστουγέννων. Όλα φαίνονται ωραία καί σκορπούν μιά γαλήνη στίς ψυχές μας, αλλά καί όλα είναι εορταστικά καί αισθανόμαστε γαλήνη από τήν παρουσία τής Χάριτος τού Τριαδικού Θεού μέσα στόν Ναό.

Όμως, τότε πού γεννήθηκε ο Χριστός δέν υπήρχε αυτή η ατμόσφαιρα πού εμείς σήμερα απολαμβάνουμε. Η Παλαιστίνη ήταν υπόδουλη στούς Ρωμαίους. Μέ τήν σύγχρονη ορολογία μπορούμε νά πούμε ότι ήταν ένα προτεκτοράτο τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι φόροι πού είχαν επιβληθή στόν λαό ήταν δυσβάστακτοι. Αυτός ήταν καί ο λόγος γιά τόν οποίον γινόταν καί η απογραφή πού έφερε τήν Παναγία έγκυο μαζί μέ τόν δίκαιο Ιωσήφ στήν Βηθλεέμ. Οι Ραβίνοι, οι Γραμματείς καί Φαρισαίοι καί οι Ιερείς τών Ιουδαίων καταδυνάστευαν τόν λαό μέ τίς ερμηνείες καί τίς διατάξεις τού νόμου, αλλά καί μέ τήν θρησκευτική εξουσία τους. Η φτώχεια καί η αδικία πλεόναζαν. Όλα αυτά μπορεί κανείς νά τά διαπιστώση εάν διαβάση διάφορα βιβλία πού περιγράφουν τήν ζωή τών ανθρώπων στήν Παλαιστίνη κατά τήν εποχή τού Χριστού.

Η Γέννηση τού Χριστού έγινε μέσα σέ τραγικές συνθήκες, αφού η κοινωνία εκείνη, αλλά γενικότερα καί η ανθρωπότητα ήταν αφιλόξενη νά δεχθή μιά έγκυο γυναίκα πού ήταν έτοιμη νά γεννήση. Δέν υπήρχε κανένας τόπος γιά νά καταλύση, οπότε χρειάσθηκε νά μείνη σέ μιά σπηλιά καί εκεί νά γεννηθή ο Χριστός, μέσα σέ πρωτόγονες συνθήκες ζωής, χωρίς ιατρική παρακολούθηση, χωρίς άλλες διευκολύνσεις, όπως γίνεται σέ τέτοιες περιπτώσεις. Ο Χριστός γεννήθηκε μέσα σέ έναν σταύλο, μεταξύ τών ζώων, μέσα σέ μεγάλη φτώχεια, έξω από τήν κοινωνία καί τό ενδιαφέρον τών ανθρώπων, άγνωστος εν μέσω αγνώστων. Καί τό κυριότερο, αντιμετώπισε από τήν πρώτη στιγμή τό μίσος τού Βασιλιά Ηρώδη, ο οποίος από φόβο καί τρόμο φόνευσε χιλιάδες νεογέννητα παιδιά, ελπίζοντας ότι σ’ αυτά θά συγκαταλεγόταν καί Εκείνος πού, κατά τίς προφητείες καί τήν πληροφορία τών μάγων πού ήλθαν από τήν Ανατολή, θά γινόταν βασιλιάς. Όλα αυτά δείχνουν τήν τραγικότητα τών συνθηκών μέσα στίς οποίες γεννήθηκε ο Χριστός. Τό αστέρι τών μάγων καί ο ύμνος τών αγγέλων αποτελούν μιά εξαίρεση σέ όλες αυτές τίς δύσκολες καί τραγικές συνθήκες, δείχνουν όμως τήν ελπίδα τής μετέπειτα κυριαρχίας τού Χριστού στόν κόσμο.

Ἡ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ μέσα μας Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Βρισκόμαστε στήν αρχή τού έτους καί συνηθίζουμε νά ανταλλάσσουμε ευχές, οι οποίες πάντα είναι ευχάριστες, ελπιδοφόρες καί ενθαρρυντικές. Τά πράγματα στήν ζωή τών ανθρώπων δέν έρχονται όπως τά θέλουν. Υπάρχουν καί σύγχρονες φωνές πού κάνουν λόγο γιά δύσκολη χρονιά καί, βεβαίως, υπάρχουν σοβαρά ερείσματα γιά νά υποστηριχθή αυτή η άποψη ότι θά υπάρξουν δυσκολίες. Όμως ο άνθρωπος πρέπει νά αντιμετωπίζη όλα τά προβλήματα τής ζωής του μέ ένα υψηλό νόημα. Αυτό ιδιαιτέρως πρέπει νά γίνεται μέ τούς Χριστιανούς.

Οι πιό κάτω σκέψεις αναφέρονται στό πώς η Εκκλησία προτρέπει τούς Χριστιανούς νά ζούν κάθε μέρα τής ζωής τους καί, επομένως, καί αυτόν τόν χρόνο. Πρότυπό μας πρέπει νά είναι ο Χριστός καί διαρκής σκοπός μας θά είναι πώς θά ζήσουμε εν Χριστώ.

1. Ο Χριστός μετά τήν βάπτισή Του στόν Ιορδάνη ποταμό καί μετά τήν σύλληψη τού Ιωάννου τού Προδρόμου άρχισε τό επίσημο έργο Του κηρύττοντας μετάνοια: «μετανοείτε ήγγικε γάρ η βασιλεία τών ουρανών» (Ματθ. δ', 17). Αυτό αναφέρεται στό ευαγγελικό ανάγνωσμα τήν πρώτη Κυριακή μετά τήν εορτή τής Βαπτίσεως τού Χριστού, ουσιαστικά τήν πρώτη Κυριακή κάθε νέου έτους. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί προσδιορίζει καί τήν ζωή μας κατά τήν διάρκεια κάθε νέας χρονιάς.

Τά ιερά Ευαγγέλια, καίτοι δέν είναι πλήρης βιογραφία τού Χριστού, εν τούτοις παρουσιάζουν σέ γενικές γραμμές «τί είπε, τί έπραξε καί τί έπαθε ο Χριστός». Στό «τί είπε» αναφέρεται η διδασκαλία του, στήν οποία πρωτεύουσα θέση κατέχει η «επί τού όρους Ομιλία» Του, όπως επίσης καί οι ομιλίες Του πού παρουσιάζονται από τόν Ευαγγελιστή Ιωάννη, πού είναι γεμάτες θεολογία. Στό «τί έπραξε» αναφέρονται τά θαύματα, δηλαδή ιάσεις ασθενειών, άφεση αμαρτιών, αναστάσεις νεκρών. Στό «τί έπαθε» ο Χριστός αναφέρονται οι διωγμοί εκ μέρους τών Γραμματέων καί Φαρισαίων, κυρίως όμως τά Πάθη καί ο Σταυρός Του. Βεβαίως, τά Ευαγγέλια περιγράφουν καί τήν Ανάσταση καί τήν Ανάληψή Του στούς ουρανούς καί τήν έλευση τού Παναγίου Πνεύματος.

Εάν προσέξουμε επισταμένως θά διαπιστώσουμε ότι καί στίς τρείς αυτές ενέργειες τού Χριστού φαίνεται τό θεανθρώπινο πρόσωπό Του. Δηλαδή, ο Χριστός εκήρυττε ως Προφήτης, θαυματουργούσε ως βασιλεύς, έπαθε καί σταυρώθηκε ως Αρχιερεύς. Μέ άλλα λόγια ο Χριστός ήνωσε στόν εαυτό Του τίς τρείς αυτές κατηγορίες ανθρώπων πού υπήρχαν στήν Παλαιά Διαθήκη, ήτοι τού Προφήτου, τού Βασιλέως καί τού Αρχιερέως.

Χρειάζεται μιά επανάσταση Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Παρακολουθώ όσα γίνονται καί λέγονται στήν Πατρίδα μας τά τελευταία χρόνια. Είμαι βαθύτατα προβληματισμένος καί πολλές φορές δέν έχω κάτι καινούργιο νά πώ γιά τήν λεγόμενη οικονομική κρίση. Έγραψα διάφορα κείμενα γιά τό θέμα αυτό, αλλά αισθάνομαι ότι σήμερα δέν χρειάζονται περιττά λόγια, αλλά προφητικές φωνές καί κυρίως δυναμικές πράξεις. Ο καρκινοπαθής δέν θεραπεύεται μέ ασπιρίνες καί υποσχέσεις, αλλά μέ χειρουργικές επεμβάσεις.

Μού λένε πολλοί γιατί δέν αρθρογραφώ στίς Εφημερίδες. Υπάρχουν πολλοί λόγοι γι’ αυτό, αλλά κυρίως οφείλεται σέ αυτόν τόν βαθύτατο προβληματισμό μου. Τά λόγια δέν εισακούονται, τά γραπτά δέν λαμβάνονται υπ’ όψη, η σιωπή δέν αξιοποιείται σωστά. Έτσι, αρκούμαι στά εκκλησιαστικά καί θεολογικά μου έργα.

Τό πρόβλημα όμως παραμένει καί φαίνεται ότι είναι μεγάλο. Πέρα από τήν παγκόσμια οικονομική κρίση καί τήν διαδοχική κατάρρευση τών ιδεολογιών τού ναζισμού, τού μαρξισμού καί τού καπιταλισμού καί τών πρακτικών τους, πέρα από τήν κατάρρευση τού ευδαιμονιστικού τρόπου ζωής, σέ παγκόσμιο επίπεδο, στήν Χώρα μας παρατηρείται, μέ ευθύνη πρωτίστως τών πολιτικών, αλλά καί τών πνευματικών δυνάμεων τού τόπου καί τού λαού, η υπονόμευση τού Κράτους. Τό Κράτος μας συγκροτήθηκε μέ θυσίες καί αγώνες, μέ αίματα καί πολέμους, αφού τίποτε δέν μάς χαρίσθηκε, αλλά κάθε σπιθαμή γής κερδήθηκε μέ αίμα. Καί όμως μερικοί συμπεριφέρθηκαν ανάρμοστα καί απαράδεκτα, καί τώρα βλέπουμε τό Κράτος μας νά μετατρέπεται σέ προτεκτοράτο. Ζούμε ως ασθενείς στήν εντατική, διασωληνωμένοι, έχοντας μάσκες οξυγόνου, ζούμε δηλαδή μέ δανεικά χρήματα πού αγωνιζόμαστε νά τά λάβουμε γιά νά μήν πεθάνουμε, δίδοντας εγγυήσεις μέ βάση τό αγγλικό δίκαιο. Καί όσοι ξέρουν τί σημαίνει αυτό, αντιλαμβάνονται πολύ καλά τίς συνέπειες αυτής τής πράξης.

Ποιοί ευθύνονται πού φθάσαμε έως εδώ; Ποιοί αναλαμβάνουν τίς ευθύνες τους; Πόσοι έχουν τήν αίσθηση τού χρέους τους ως ηγέτες; Ποιοί θά λογοδοτήσουν; Ποιοί θά προβούν σέ δυναμικές πρωτοβουλίες γιά επανόρθωση;

Η σημερινή κατάσταση τής Ευρωπαϊκής Ένωσης Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Η ένταξη τής Ελλάδος στήν Ευρωπαϊκή Ένωση δημιούργησε νέες συνθήκες ζωής καί διαφόρους προβληματισμούς, πού καλούμαστε πολλές φορές νά αντιμετωπίσουμε. Ένας από τούς προβληματισμούς συνδέεται μέ τό ποιά είναι η πολιτιστική υποδομή τής Ευρώπης καί τί σχέση έχει αυτή η υποδομή μέ τόν ελληνικό πολιτισμό, πόσο καί σέ ποιά σημεία επηρεάστηκε η Ευρώπη από τόν ελληνικό πολιτισμό καί κατά πόσο τόν εκφράζει, αλλά καί ποιές είναι οι συνθήκες τής Ευρωπαϊκής Ένωσης στίς ημέρες μας.

Τό θέμα αυτό είναι σοβαρό καί χρήζει αντιμετωπίσεως. Στήν συνέχεια θά εκτεθούν μερικές σύντομες σκέψεις, χωρίς περαιτέρω αναλύσεις καί χωρίς νά διεκδικώ τό απόλυτο.
1. Οι όροι ενοπoίηση καί ολοκλήρωση

Όπως επισημαίνει ο Καθηγητής Παναγιώτης Ιωακειμίδης, πού γνωρίζει πολύ καλά τά ευρωπαϊκά πράγματα, ο όρος «ενοποίηση» (unification) τής Ευρώπης χρησιμοποιείται από τήν Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδόν ταυτόσημα μέ τόν όρο «ολοκλήρωση» (integration) τής Ευρώπης. Όμως συνήθως χρησιμοποιήθηκε ο όρος ενοποίηση μέ έννοια οικονομική, δηλαδή γίνεται λόγος γιά οικονομική ενοποίηση, καί ο όρος ολοκλήρωση χρησιμοποιήθηκε μέ έννοια πολιτική καί γίνεται λόγος γιά πολιτική ολοκλήρωση.

Άν δή κανείς τό θέμα από πλευράς γλώσσας, τότε θά διαπιστώση ότι η ενοποίηση (unification) προέρχεται από τό ρήμα unify πού σημαίνει διαμόρφωση μιάς ενότητας, καί ο όρος ολοκλήρωση (integration) προέρχεται από τό ρήμα integrate πού σημαίνει συνδυασμό δύο διαφορετικών μερών σέ ένα σύνολο καί σημαίνει τήν «διαδικασία τής ολοκλήρωσης πού οδηγεί σέ υπερεθνικές διαρθρώσεις».

Τό γεγονός αυτό οδηγεί τήν σκέψη μας στό τί ενοποίηση επιδιώκεται: οικονομική ή πολιτική, η ένωση λαών καί εθνών ή η ενότητα υπερεθνικών διαρθρώσεων, καί κατ’ επέκταση τί ακριβώς επιζητείται: η ομοσπονδία τής Ευρώπης ή η συνομοσπονδία τών Ευρωπαϊκών λαών;

Αυτό έχει σχέση καί μέ τόν πολιτισμό καί τίς ιδιαιτερότητες κάθε λαού. Καί γύρω από αυτό τό θέμα γίνεται μεγάλη συζήτηση σήμερα στήν Ευρώπη μεταξύ γαλλογερμανικού καί αγγλοσαξωνικού άξονα, χωρίς νά έχουν καταλήξει σέ συγκεκριμένα συμπεράσματα.
2. Τό υπόβαθρο τής ενοποίησης - ολοκλήρωσης

Πολλοί έχουν υπογραμμίσει, καί ο γράφων, ότι η ιδέα τής ενοποίησης τής Ευρώπης είναι μιά ζωηρή ανάμνηση πού επικρατεί στήν Ευρώπη μέσα από προϋποθέσεις τών λαών τής Δυτικής καί Βόρειας Ευρώπης καί αυτή είναι η ιδέα τού Καρλομάγνου.

Κατάρρευση ιδεολογιών καί ουτοπιών Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Στήν εποχή μας γίνεται λόγος γιά οικονομική κρίση, αλλά καί γιά ποικιλόμορφες κρίσεις, πολιτικές, πολιτιστικές, πνευματικές, ηθικές κλπ. Πολλοί έχουν εντοπίσει τό γεγονός ότι η κρίση, πού συνδέεται μέ τήν ζωή τού ανθρώπου καί συμβαίνει κάθε εποχή, στίς ημέρες μας προέρχεται από τήν κατάρρευση τών ιδεολογιών.

Όταν κάνουμε λόγο γιά ιδεολογίες, εννοούμε τό «σύστημα ιδεών, αντιλήψεων, πεποιθήσεων πού ερμηνεύει τόν τρόπο μέ τόν οποίο λειτουργεί ο κόσμος, η κοινωνία κλπ.» (Γ. Μπαμπινιώτης). Οι ιδέες «συγκροτούνται σέ ενιαίο σύστημα, τό οποίο προβάλλεται ως η αληθινή εικόνα τής πραγματικότητας, έτσι ώστε, όσοι τό υιοθετούν, νά είναι υποχρεωμένοι νά σκέπτονται καί νά ρυθμίζουν τήν ζωή τους σύμφωνα μέ αυτό» (Θεοδόσης Πελεγρίνης).

Συνήθως η ιδεολογία συνδέεται μέ τόν φανατισμό, αφού οι εκφραστές μιάς ιδεολογίας δέν ανέχονται τήν γνώμη τών άλλων, καί ωθεί τούς ανθρώπους γιά μεταρρυθμίσεις καί αλλαγές. Επίσης, «δίπλα σέ κάθε ιδεολογία παραμονεύει η ουτοπία», αφού «οι έννοιες τού ιδεολόγου καί τού ουτοπιστή πάντοτε πήγαιναν μαζί» (Σωκράτης Γκίκας).

Η λέξη ουτοπία χρησιμοποιήθηκε γιά πρώτη φορά από τόν Τόμας Μούρ, ο οποίος στό έργο του μέ τίτλο Ουτοπία «περιγράφει μιά ιδανική πολιτεία πού τήν τοποθετεί σέ ένα μακρινό νησί». Έτσι, μέ τόν όρο ουτοπία εννοείται «η ανεφάρμοστη πολιτική καί κοινωνική ιδεολογία» (Σωκράτης Γκίκας).
Ο Μούρ στό έργο του πού προαναφέρθηκε «δίνει τό μοντέλο μιάς σοσιαλιστικής οργανωμένης κοινωνίας» πού απορρέει από τά αιτήματα τής ανθρωπιάς καί τής δικαιοσύνης». Σέ αυτόν τόν ουτοπικό σοσιαλισμό, ο Μάρξ αντέταξε «τόν επιστημονικό σοσιαλισμό» πού δέν είναι ένα ηθικό σύστημα, αλλά «ένα νέο κοινωνικό σύστημα, ένας κοινωνικός μετασχηματισμός πού τόν επιβάλλουν συγκεκριμένοι ιστορικοί καί κοινωνικοί όροι (η εξέλιξη τών μέσων παραγωγής καί η ταξική πάλη)». Άλλη ουτοπία είναι «καί ο εθνοσοσιαλισμός καί ο φασισμός, ακόμη καί ο νεοφιλελευθερισμός» (Σωκράτης Γκίκας).